Показаны сообщения с ярлыком Պատերազմ. Показать все сообщения
Показаны сообщения с ярлыком Պատերազմ. Показать все сообщения

понедельник, 27 ноября 2023 г.

Լավ քաղաք է Վանաձորը, բայց ես մեր Արցախն եմ ուզում

 Զրուցում եմ Լոռու մարզում, ավելի կոնկրետ` Վանաձորում տեղավորված արցախցի բարեկամիս` վաթսունամյա  Հայկի հետ։ Հարցնում եմ` քաղաքի, մարդկանց մասին, իր ընտանիքի, պրոբլեմների մասին։

Ասում է` վերջից սկսեմ. հարցնում ես պրոբլեմների մասին։ Դե, դու ինքդ ինձնից լավ գիտես, թե ինչ ասել է ծննդավայր, տունուտեղ, հայրենիք կորցրած մարդ։ Նույնն է, ինչ ծառից կոպտորեն կտրած, մի կողմ նետած ճյուղի կտորը։ Բայց դե, ի՞նչ եմ ասում, ծառի ճյուղը հոգի չունի, գիտակցությունից զուրկ է, հիշողություն չունի, զգացմունք չունի, ցավ չի զգում...

Մի քանի րոպե լռում է ու շարունակում. Մանկությունս, երիտասարդությունս, այն ծեր թթենին, որի տակ հանդիպում էի սիրած էակի հետ, իմ ձեռքով տնկած մի քանի տասնյակ ծառերը, իմ ձեռքով կառուցած երկհարկանի տունը, ամեն ինչ, ինչ ունեի, ինչ ես էի ստեղծել իմ այս կոշտացած ձեռքերով, ինչ կառուցել էին իմ հայրը, պապերը, նրանց ապուպապերը, հարազատներիս գերեզմանները, իմ ապրած վաթսուն տարվա կյանքի, իմ հիշողությունների հետ մնացել է էնտեղ, ինձնից խլված իմ հայրենիքում...

Հետո նայում է ինձ, տխուր նայում է աչքերիս մեջ ու մեղավոր շշնջում` ներիր, քո մեծ ցավն էլ տակնուվրա արեցի... Հա, Վանաձորի, լոռեցի մեր հայրենակիցների մասին հարցրեցիր։ 

Կրկին լռում է, փորձում է մտքում շրջել ԱՅՆ մի էջը, ցավոտ, ողբերգական, դաժան էջն ու վերադառնում է այս, նոր իրականություն` լավ մարդիկ են։ Հանգիստ, բարեհոգի, ինչ-որ տեղ մեզ` արցախցիներիս նման, ինչ-որ տեղ մեզնից տարբեր...

Վանաձորում, որ էն տարիներին Կիրովական էինք ասում (ի դեպ, այստեղ էլ շատերը շարունսկում են Կիրովական ասել), մինչ այդ երբեք չեմ եղել։ 1988-ի կործանարար երկրաշարժից հետո երբ Արցախից ևս մի մեծ շարասյուն օգնության եկավ, այդ սարսափելի օրերին ես էլ էի կամավոր գրվել ու եկել։ Բայց Լենինականում էր մեր խումբը... Մղձավանջ էր դա։ Էդ օրերին Լենինական, կարծում եմ` նաև Կիրովական ու Սպիտակ այլևս  քաղաքներ չէին, այլ համատարած փլատակներ...

Հա, Վանաձորի մասին էիր հարցնում։ Դեռևս էն` սովետական տարիներից գիտեի, որ Հայաստանի երրորդ քաղաքն է` Երևանից ու Լենինական-Գյումրիից հետո։ Միշտ էլ այդպես էի կարծում` Ստեփանակերտից առնվազն կրկնակի մեծ ու թերևս ավելի սիրուն։ Բայց մեծ էր զարմանքս, երբ տեսա, որ ընդամենը միայն մեծ է, բայց ավելի սիրուն չէ։ Մի տեսակ խեղճ, գավառական` ոչ վատ իմաստով, ոնց որ անցյալ դարերի կեսերին մնացած սուսիկ-փուսիկ քաղաք է։

Ապշած էի, որ քսղաքային տրանսպորտը բացառապես հին, դարն ապրած գազել-ներից է կազմված։ Մեզ մոտ էդպիսի մեքենաները «սպիսատ» էին անում, արգելում էին օգտագործել որպես ներքաղաքային երթուղային տրանսպորտ։ Մեզ մոտ` Ստեփանակերտում հիմնականում մեծ, լուսավոր ավտոբուսներ էին աշխատում։ Նաև էստեղ էդ գազելների ավտովարորդներից շատերը հանգիստ ծխում են մեքենա վարելիս ու թերևս բոլորը ռաբիս են միացրած լինում։ Մեզ մոտ նման բան չկար...

- Կարծես միայն բացասականն ես տեսնում` ընդհատում եմ զրուցակցիս։

- Չէ, չէ, լավ, հրաշալի մարդիկ են։ Էնպես ստացվեց, որ մի քանի անգամ ուշ գիշերին շտապ օգնություն կանչեցինք։ Միայն բժիշկն էր` դեղորայքների ճամպրուկով։ Ու նրանք էլ գերազանց նաև սրսկում են։ Իսկ մեզ մոտ ո՞ր բժիշկը սրսկիչը ձեռը կառներ։ Դա միայն բուժքրոջ գործ է նրանց համար, ու պատիվ չի բերում բժշկին` ասեղ վերցնել ձեռը... 

Վերջին օրերին քաղաքի կենտրոնական հատվածից դուրս եկող ճանապարհն էին ասֆալտապատում։ Էնպես խնամքով ու որակով էին աշխատում, որ մերոնց հետ համեմատելի չէ։

- Հիմա էլ միայն գովեստներ ես անում,- կատակում եմ։

- Չէ, լավն էլ եմ նշում, վատն էլ։ Օրինակ, ինձ դուր չի գալիս, որ Վանաձորում քաղաքի փողոցային բոլոր լույսերը ժամը 12-ից հետո միշտ անջատում են։ Դուր չի գալիս, որ հաճախ են առանց զգուշացնելու բնակելի շենքերի, թաղամասերի լույսերն անջատում։ Քաղաքի այլ հատվածներում չգիտեմ ինչպես է, բայց մեր Տարոն թաղամասում ջուրը նույնպես երբեմն անջատում են` առանց բնակիչներին իմաց տալու կամ պարզապես կեղտոտ ցեխաջուր են բաց թողնում։

Իսկ ստեփանակերտում վերջին տարիներին համարյա ջրի պրոբլեմ չկար, չհաշված բլոկադայի օրերը։

Նորից դրականն սսեմ` էստեղ քաղաքում մարդիկ պարտաճանաչ հետևում են լուսաֆորներին` ճանապարհն անցնելիս։ Վանաձորցի ավտովարորդները նույնպես օրինապահ են էդ հարցում` ի տարբերություն մեզ։

Նաև էստեղ Ստեփանակերտի համեմատ ավելի ցուրտ է, իսկ Տարոնում նաև գլխարկդ գլխիցդ թռցնող քամիներ են...

Գիտես ինչ, իսկապես լավ քաղաք է Վանաձորը, նաև մարդիկ են լավ, ուրախությամբ միշտ կուզեի այստեղ հյուրընկալվել, բայց ես մեր Արցախն եմ ուզում, ինձնից խլված իմ կյանքն եմ ուզում։ Եվ ուզում եմ իմ հայրենիքը ծախողներն ամենադաժան մահով պատժվեն,- եզրափակեց բարեկամս ու շրջվեց, որպեսզի չտեսնեմ թաց աչքերը։

«Հրապարակ» օրաթերթ

четверг, 23 ноября 2023 г.

Բան չեմ հասկանում, էս ի՞նչ արեցին երկիրս...

Ավտովարորդներից, հատկապես տաքսու վարորդներից կարելի է շատ բան պարզել հանրային տրամադրությունների, ազգաբնակչության վարք ու բարքի, դավանած արժեքների, առկա մեծ ու փոքր պրոբլեմների, ի վերջո, նաև ընդհանրսպես տվյալ պետության, երկրի մասին։

Հանգամանքների բերումով ավտովարորդների հետ ավելի շատ եմ շփվում, քան հանրության որևէ այլ խավի հետ։ Հաճախ իրենք են զրույց բացում, պատահում է, ես եմ խոսեցնում վերջիններիս։ Լինում են դեպքեր, չեմ ցանկանում ցույց տալ, որ արցախցի եմ, իսկ իմ գրականից իրենք չեն կռահում, որ տեղացի չեմ։ Երբեմն էլ չեմ թաքցնում արցախցի լինելս, որպեսզի իմանամ, թե ինչ են մտածում մեր մասին, մեզ հետ կատարվածի մասին։

Իմանալով, որ արցախցի եմ, տաքսու վարորդ Գևորգը զրույց բացեց` հայտարարելով, որ Արցախը նախկիններն են ծախել։

Թերևս ամենատարածված կարծիքն է դա, արդեն շատերից եմ անձամբ նման մեկնաբանություն լսել, որը վերևից հալած յուղի պես լցրել են մարդկանց գլուխները։

Պարզ օրինակով փորձեցի զրուցակցիս բացատրել. ասենք ես ձեր քաղաքապետն եմ, դու էլ պայքարում ես քաղաքապետ դառնալու համար։ Քեզ հայտնի է դառնում, որ ես արդեն քո քաղաքը ծախել եմ։ Դա իմանալով, կցանկանայի՞ր ինձ գահընկեց անել ու քաղաքապետ դառնալ։

Ավտովարորդն անմիջապես պատասխենեց` չէ, ոչ մի դեպքում։

Հարցրի` այդ դեպքում ինչու՞ է ներկայիս ղեկավարդ նախկինից աթոռը զավթել, երբ գիտեր, որ նախկիններն արդեն արել են իրենց սև գործը` Արցախը ծախել են, համաձայնել են Սյունիքը, Գեղարքունիքը, Ջերմուկը, Հայաստանի տարածքները հերթով տալ, ազերիներին բերել Հայաստան։ Ու որպեսզի զրուցակցիս մեջ այլ կասկածելի հարց չմնա, ասացի` նախկիններին ու ներկաներին պետք է պատասխանատվության ենթարկել, դատել ու պատժել, բայց ներկաներին երիցս ավելին է հասնում` ու ամենադաժան դատավճիռը։

Զրուցակիցս շվարած ասաց` «դե, եսի՞մ» ու տևական լռությունից հետո ոչ այն է որպես պատասխան, ոչ այն է ինքն իր հետ խոսելով, մի քանի անգամ ասաց` «Բան չեմ հասկանում, էս ի՞նչ արեցին երկիրս...»։

Հերթական տաքսիստ զրուցակիցս, ի տարբերություն մոտավորապես իմ տարիքի առաջին ավտովարորդի, ջահել է, ինձ որդի է սազում։ Նա խոստովանեց, որ դեռ չի իմանում, հստակ ինֆորմացիա չունի, թե ինչու այսպես եղավ, ով հանձնեց Արցախը, ով է գլխավոր մեղավորը։ 

Նա ասաց, որ Նիկոլին չի սիրում, ատում է, բոլոր առումներով նա անտանելի, վատ մարդ է իր համար, բայց ինքը նրան չհարգելու, նրան ատելու իր պստճառներն ունի, վսահ չէ, համոզված չէ, որ հենց նա է ծախել Արցախը։ 

Երիտասարդ մյուս տաքսիստ Հակոբն ասսց, որ ինքը գյումրեցի է, ուղևորներ է բերել Վանաձոր ու մի կես ժամ հետո նրանց պիտի Երևան տանի։ Իմ հարցին, թե գյումրեցիներն ինչպես են վերաբերվում ռուսներին, ռուսական ռազմաբազային, ասաց` տարբեր։ Հետո շարունակեց. «Շատերը կան, որ կցանկանային հենց վաղը ռազմաբազան հանել տալ, բայց նրանք չեն հասկանում, որ ռուսը գնա, թուրքն է գալու։ Էշ-էշ դուրս են տալիս, թե ամերիկացին, եվրոպացին, ֆրանսիացին գալու են մեզ պաշտպանեն... Տեսնում ենք, թե խախոլներին ոնց են պաշտպանում` զենք են տալիս, թե դուք ու ռուսներն իրար փրթեք...»։

Հայաստանի ներկայիս իշխանությունների մասին հարցրի, ասաց. «Հոպար, էդ հարցին կարճ պատասխանեմ` կուզին գերեզմանը կուղղի»...

Յանդեքս-ով, ինչպես ինքն է ասում, «տաքսավատ» անող հաջորդ զրուցակիցս վաթսունն անց, գեր տղամարդ է` տեսքով մոտավորապես Չերչիլի նման։ Ես փորձեցի զրույց բացել։ Կարծես չէր ուզում, զրուցելու ցանկություն չուներ, բայց երբ իմացավ, որ արցախցի եմ, ասաց. «Շատ վատ վարվեցին ղարաբաղցիների հետ։ Հազարավոր ջահելների տարան կոտորեցին, գերեզման դրեցին, թե էդ մենք չենք արել, մենք նե պրիչոմ, էդ նախկիններն են ձեր զավակներին սպանել, Ղարաբաղը նախկիններն արդեն հանձնել էին, բայց բանալիները չէին տվել»։

Լսում եմ ողջ օրը ղեկի առջև նստած այս մարդկանց ու ամեն անգամ մտածում` այս մարդիկ քաղաքականություն գիտեն, թե ոչ, իրենց դատողություններում ճիշտ են, թե սխալ, հավատում են իրենց երկրի իշխանություններին, թե ատում կամ անիծում, բայց այս մարդիկ իրենց ուղևորներին տանում, տեղ են հասցնում։ Իսկ ահա, երկրի ղեկի մոտ հայտնվել են մարդիկ, որոնք շարունակ վթարների ու աղետների են տանում հազարավոր, հարյուր հազարավոր, միլիոնավոր մարդկանց, բայց դրա համար ոչ մի պատասխանատվություն չեն կրում, նրանց դատող ու պատժող չկա։ 

Վարդգես Օվյան

«Հրապարակ» օրաթերթ

четверг, 28 апреля 2016 г.

«Ամեն ինչ ծախելը տեսել էինք, բայց որ փաստացի հաղթանակը կարելի է վաճառքի հանել՝ ոչ». Թամար Հովհաննիսյան


Դերասանուհի, ռեժիսոր Թամար Հովհաննիսյանն անդրադառնալով սահմանում կատարված անցած օրերի իրադարձություններին, վերլուծելով, թե ինչու նման կարևոր պահին հայ բանակը կռվում է 80-ականների զենքով, և իշխանությունն այս օրհասական պահին որևէ քայլ չի ձեռնարկում, MAMUL.am-ի թղթակցի հետ զրույցում անկեղծացավ.

     «Այս կարևոր պահի՞ն: Պետության համար բոլոր պահերն են կարևոր: Այս պահն անակնկալ չէր, թերևս ոչ մեկիս համար, առավել ևս երկրի տերերի, որ այն սեփականացրել, ծալել, դրել են իրենց գրպանը: Ինչի՞ մասին խոսեմ: Ո՞վ չգիտի, թե ինչ է կատարվել քսանհինգ տարի շարունակ»,- ասաց դերասանուհին:

     «Քաղաքական երեք դիակ ունենք, մեկին դնում, մյուսին ենք վերցնում: Երեքն էլ ինտենսիվորեն ոչնչացրին Հայաստանը: Հիմա մարգարե դարձած հայտնվում են ու ամբիցիոզ մտքեր հայտնում: Երեքն էլ գնդացրի միս դարձրին մեր երիտասարդությանը: Հաշվեք, թե էս քսանհինգ տարում ինչքան զոհ ենք տվել, իսկ ո՞ւր է հաղթանակը: Դա էլ իրենց գրպանում: Ամեն ինչ ծախելը տեսել էինք, բայց որ փաստացի հաղթանակը կարելի է վաճառքի հանել՝ ոչ»,- մեզ հետ զրույցում նշեց նա: Թամար Հովհաննիսյանը չի ուզում մոմավառություն, սգո երթ, հետմահու հերոս: «Ես ուզում եմ, որ նրանք ապրեն, սովորեն, աշխատեն, ամուսնանան, երեխաներ ունենան այս հողի վրա, ոչ թե արյուն տան այս հողին: Ուզում եմ, որ ապրեն, ապրեն, ԱՊՐԵՆ: Մարդու սիրտ կճաքի: Ինչո՞ւ լռել, ինչքան լռել, լռես, որ ի՞նչ շահես, որ ի՞նչ լինի: Ոչ մեկը մեղավոր չի, ոʹչ Ռուսաստանը, ոʹչ Ադրբեջանը, ոʹչ Թուրքիան, ոʹչ աշխարհը: Մեղավոր են մեր երկիրը սկուտեղի վրա նրանց մատուցողները: Եվ ի՞նչ են շահել դրա դիմաց՝ ոսկի հաց, որ ոսկուց զուգարանը ոսկով լցնե՞ն»,- ընդգծեց մեր զրուցակիցը: Թամար Հովհաննիսյանը համոզված է, որ պետք է լուծարել Ազգային ժողովը, որ 90 տոկոս հանցագործներով է լցված. «Էս խեղկատակ նախագահ, նախարարներ, խոսնակ՝ իր արբանյակներով, վարչապետ կոչված զավեշտը, շուրջները հավաքած մասնագիտությամբ «հայրենասերներին», որոնք պարզապես ստահակներ են, բոլորին` առաջինից մինչև վերջինը ունեցվածքները պետականացնել, երկրի սահմանները փակել, որ չկարողանան փախչել և համաժողովրդական դատարանի առջև կանգնեցնել: Էդ բթամիտ տականքների որկորը մեր երիտասարդների արյունով կերակրեցինք: Էդ խոշտանգված դիերը, որ բերում են, փրթված, մասերի բաժանված, իրենք բոլորը նույն վիճակին պիտի հասնեն: Իբրև ի՞նչ, կասեք խոսելը հեշտ է, անելը դժվա՞ր, բա ինչի՞ են գրավել էդ պաշտոնները, որ գրավում էին չէին մտածու՞մ, որ դժվար է լինելու»,- նշեց դերասանուհին:

     Հարցին, թե ինչո՞ւ իշխանություններն այս կարևոր պահին ժամանակակից զենքով զինվելու որևէ քայլ չեն ձեռնարկում, արձագանքեց. «Քա՞յլ, ձեռնարկել են, ինչո՞ւ ոչ, բանկաները փոխարինել են անվադողերով: Ինչից խոսեցին, ասեցին փող չկա, բա իհարկե չի լինի, քանի որ ձեզ կշտանալ չկա: Ինձ կասեն, էմոցիոնալ խոսքով երկիր չի ղեկավարվի, բա ինչպե՞ս, գողանալո՞վ, որ երկրում, աշխարհի ո՞ր մի ծայրում էս ամենը կհանդուրժեն: Իբրև շախմատ է խաղում, իբրև ֆուտբոլային դիվանագիտությու՜ն, չգիտեմ էլ ինչ հնարած տգետ եզրույթներ: Երբեմն պիտի անես առաջին քայլը, որ երևա թե հաջորդ քայլը որն է լինելու»,- համոզված է նա: Դերասանուհին տեղին համարեց հիշել Հ. Թումանյանի խոսքերը. «Ուրիշ ճանապարհ չկա, ներսից է լինելու հաստատ փրկությունը, որովհետև ներսից ենք փչացած»: «Մի դար անցել է արդեն: Մենք լուռ պիտի չնստենք»,- համոզված է նա:

     Դերասանուհին անդրադառնալով պատերազմի վերսկսման հավանականությանն ասաց, որ այն երբեք չի դադարել, որ վերսկսվի. «Մենք պատերազմի մեջ ենք քսանհինգ տարուց ավելի: Մեր տունը պիտի մաքրենք, մաքուր պահենք, երիտասարդ նահատակների ոգուց ենք խոսում, մեր վախկոտ, ծառա, կամակատար ղեկավարությանը պիտի հեռացնենք, ոգով արի մարդկանց հետ միասին ազգովի մեր երկիրը կառուցենք, որքան էլ որ դժվար լինի: Անհնարին որինչ չկա: Քոռի աշխարհ չի, մի դար անցել է արդեն»,- ամփոփեց Թամար Հովհաննիսյանը:
   
     Հարցազրույցը՝ Անի Մնացականյանի

пятница, 15 апреля 2016 г.

Մեր դիվանագիտությունն աշխատում է զզվելի. Նորատ Տեր-Գրիգորյանց


Ղարաբաղում այս ամսվա սկզբին տեղի ունեցած 4-5-օրյա պատերազմի վերաբերյալ մեր հարցերին պատասխանել է 1992-1995թթ. ՀՀ ՊՆ գլխավոր շտաբի պետ, 1993 թ. պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար, Արցախյան պատերազմի հերոս, գեներալ-լեյտենանտ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցը: Նա ապրում է ՌԴ-ում:

- Պարոն գեներալ, Արկադի Տեր-Թադեւոսյանը (Կոմանդոսը) ազատամարտիկներին համախմբվելու կոչ է արել: Հնարավո ՞ր է արձագանքեք, Հայաստան գաք:

- Ինչո ՞ւ ոչ: Մենք ուզում էինք գալ, բայց դեսպանատունն ասաց, որ դրա կարիքը չկա: Մենք հավաքվել էինք եւ պատրաստ էինք ցանկացած պահի պաշտպանել մեր հայրենիքը, բայց դուք մոռանում եք, որ դա ոչ թե ֆիդայական շարժում է, այլ զինված ուժերի կռիվ: Մենք ստեղծել ենք այնպիսի բանակ, որը պատրաստ է պաշտպանել Հայաստանն ու Արցախը եւ պաշտպանել է ժամանակին, ազատել մեր հողը: Իհարկե, հիմա, եթե պատերազմ լինի, միլիոնավոր հայեր սահման կգնան, բայց ինչո ՞ւ գնան: Դա կլինի հերոսություն, բայց չէ որ կա կանոնավոր բանակ:

- Բայց բազմաթիվ ազատամարտիկներ ՊՆախարարի հրամանով արդեն դիրքերում  են, զինվորի կողքին:

- Դա շատ լավ է, մալադցի, մալադցի: Դա շատ լավ է: Բայց այստեղի մարդկանց դա թույլ չեն տալիս: Մենք դիմեցինք դեսպանին, մեզ ասացին, որ Հայաստանը դրա կարիքը չունի:

- Դուք դիմել եք Ռուսաստանում Հայաստանի դեսպանին՝ Հայաստան գալու հարցո՞վ:

- Ժողովուրդը՝ այստեղի հայերը հավաքվեցին դեսպանի մոտ, տարբեր բաներ էին առաջարկում: Նա մեզ ասաց. խնդրում եմ դեսպանատան գործերի մեջ չխառնվել եւ դեսպանատունը ձեր քաղաքացիական գործերին  չի խառնվի: Ու մենք հեռացանք:

- Ըստ ձեզ Արցախում ի՞նչ տեղի ունեցավ ապրիլի 1-ից 5-ն ընկած ժամանակահատվածում:

- Տեղի ունեցավ այն, ինչը պետք է տեղի ունենար: Թշնամին ոտքի է կանգնել ու նորից խախտում է հրադադարի պայմանագիրը, որն էն գլխից սխալ պայմաններով է ստորագրվել: 1994-ին պետք էր ստորագրել կապիտուլյացիայի, սահմանների հստակեցման, Ղարաբաղի անկախության մասին պայմանագիր: Բայց ստորագրեցին անտաղանդ, զզվելի փաստաթուղթ՝ կրակի դադարեցում անվամբ: Ու չմտածեցին՝ կրակը դադարեցվեց այսօր, իսկ վա ՞ղը: Արդյունքում իր նավթադոլարների հաշվին Ադրբեջանը զինվեց եւ Թուրքիայի հրահանգով տեղի ունեցավ այն, ինչ տեղի ունեցավ՝ հայերի միջոցով պատասխան Ռուսաստանին:

- Ինչ եք կարծում՝ Ադրբեջանն ի՞նչ էր ուզում անել ու ի՞նչ կանխեց մեր բանակը այդ 4-5 օրերի ընթացքում:

-Ադրբեջանը հզոր հարված էր պատրաստել՝ ուղղված Ղարաբաղի զինված ուժերի դիրքերին ու Հայաստանին: Տեղի ունեցավ հետախուզական մարտ՝ հյուսիսային եւ հարավային ուղղություններով: Ընդ որում թշնամին հարձակում գործեց թույլ ուղղությունների վրա: Պետք է արժանին մատուցել մեր զինվորներին, որ նրանք լավ հակահարված տվեցին, բայց կարելի էր ընդհանրապես թույլ չտալ թշնամու մոտեցումը: Եթե ադրբեջանական տանկերը մեծ արագությամբ մոտենում են, դա պետք էր կանխել ավելի վաղ, քան նրանք կհայտնվեն Ղարաբաղի պաշտպանական տարածքում: Ու հետաքրքիրն այն է, որ Ալիեւն այս հարձակումից հետո գոռում էր՝ հայերն են առաջինը հարձակվել: Ո՞նց են հայերը առաջինը հարձակվել, եթե ադրբեջանական տանկերը գտնվում են Ղարաբաղի պաշտպանական տարածքում: Այսինքն ես կարծում եմ պետք է բացահայտել, մերկացնել Ադրբեջանին: Ու այս ամենի մեջ ամենավտանգավորն այն է, որ զենքը, որով հարձակվել են Հայաստանի վրա, գնված էր Ռուսաստանից: Ադրբեջանը կիրառել է ոչ թե թուրքական, այլ ռուսական զենք, որը պարոն Մեդվեդեւի վստահեցմամբ դեռ շարունակվելու է վաճառվել Ադրբեջանին: Ստացվում է, որ Հայաստանը Ռուսաստանին պաշտպանում է ՆԱՏՕ-ից, իսկ Ռուսաստանը զենք է վաճառում թշնամուն, որը դրանով հարված է հասցնում մեզ: Միայն ռուսական զենքով կրակելու հրաման տալով՝ Ալիեւն աշխարհին ցույց տվեց, որ իրեն սատարում է Ռուսաստանը: Դա շատ վտանգավոր քաղաքականություն է: Հիմա պետք է մեր նախագահը անվտանգության խորհրդի նիստ հրավիրի եւ Ռուսաստանին բողոքի նոտա հղի այս անհասկանալի, զզվելի եւ ագրեսիվ քաղաքականության համար: Եվ չպետք է վախենալ: Ի՞նչ կարիք կա: Չես ուզում, կարող ենք ուրիշ տեղ գնալ: Մյուս կողմից մեր զորքը պիտի շատ ուժեղ լինի, կտրուկ արձագանքի հակառակորդի գործողություններին: Մեր բանակը շատ ամուր, շատ լավ բանակ է, պետք է միայն ավելի լավ պատրաստվել եւ լավ հակահարված տալ հարձակումներին: Պետք էր հետապնդել եւ հենց լեռներում ոչնչացնել նրանց: Զոհեր արդեն ունեինք: Բայց ցավոք, մեր Պաշտպանության նախարարը խղճաց ադրբեջանցիներին: Իսկ նրանք դադարեցրին մարտը եւ հեռացան:

- Ի՞նչ եք կարծում՝ այդ սխալներն ուղղելու հնարավորություն կա՞: Ինչպե՞ս պետք է ուղղվի:

-Անպատճառ կա: Հիմա պետք է տարվի դիվանագիտական աշխատանք՝ իրականությունը աշխարհին ցույց տալու համար: Մեր արտաքին գործերի նախարարությունը, Հայաստանի ղեկավարությունը, Ազգային ժողովը պետք է աշխարհին ցույց տան, որ Ղարաբաղը մեր հողն է: Դա հայկական պետություն է: Պետք է ապացուցել, որ օկուպանտը Ալիեւն է: Հենց Ադրբեջանն է զավթել Ղարաբաղը: Հիմա նա հարձակվել է մեզ վրա, որովհետեւ աշխարհին ապացուցել է, որ հայերը զավթել են Ղարաբաղը: Իսկ մեր հայերը չեն կարողանում ապացուցել, որ դա ճիշտ չէ: Մեր դիվանագիտությունն աշխատում է զզվելի: Ահա իմ կարծիքը:

- Ի՞նչ եք կարծում՝ առաջիկայում ռազմական դաշտում գործողությունները կշարունակվե՞ն:

- Իհարկե, կշարունակվեն: Ադրբեջանը միշտ խախտել է 1994 թվականի կրակի դադարեցման մասին փաստաթուղթը: Իսկ հիմա, երբ նույնիսկ փաստաթուղթ չի ստորագրել, ինչու չպետք է շարունակի խախտել: Նա աշխարհին ապացուցել է, որ Ղարաբաղը օկուպացված է, որ պետք է ազատագրել: Իսկ ումի՞ց: Հայերից: Իսկ դրա համար պետք է հայերին ոչնչացնել, հարձակվել, հողերը գրավել: Հիմա պետք է աշխատի մեր դիվանագիտությունը, այլապես Ադրբեջանը միշտ կարող է հարձակվել: Միշտ: Մեկ ամսից, մեկ տարուց, բայց կհարձակվի: Հիմա հետ է կանգնել, որովհետեւ հասկացել է, որ մենք կարող ենք հաղթել:

- Իսկ շարունակելու դեպքում մենք կհաղթեի՞նք:

- Ցավում եմ, որ մեր Պնախարարը խղճաց եւ չշպրտեցին ադրբեջանցիներին այնտեղ, որտեղ պետք է: Խղճացին: Իսկ ահա նրանք չղճացին մեր զինվորներին, խոշտանգեցին անգամ մեր սպանվածներին ու վիրավորներին: Նրանք թուրք են:

- Պարոն գեներալ, վերջին օրերին Ղարաբաղի հարցի լուծման ինչ-որ տարբերակներ են շրջանառվում: Խոսվում է, որ հնարավոր է որոշակի տարածքների, խաղաղապահների տեղակայման դիմաց Ղարաբաղի կարգավիճակը հստակեցվի:

 - Լսել եմ, որ իբր մի քանի շրջան պետք է տալ եւ դրանով վերջ կտրվի կռվին: Սկզբում ասում էին, որ պետք է «օկուպացված» շրջանները վերադարձնել: Բայց նրանք Ղարաբաղը եւս օկուպացված են համարում եւ ասում, որ պետք է այնտեղ թողնել ադրբեջանցի փախստականներին: Եթե նրանց թողնենք այդ հողը, Լաչինի միջանցքը չի օգնի, Ղարաբաղն ամբողջությամբ կշրջապատվի ադրբեջանցիներով ու այդ ժամանակ միգուցե այլեւս հնարավոր չլինի հայերին պահել այնտեղ, բոլորը կթողնեն, կգնան: Քաղաքական գործիչներն ամեն ինչ կարող են անել: Իհարկե: Պետք է ճիշտ պայմաններ առաջ քաշել եւ դիվանագիտական մակարդակով որոշել կրակի դադարեցման հարցը:

вторник, 12 апреля 2016 г.

Ռազմական գործողությունները կշարունակվեն. Նորատ Տեր-Գրիգորյանց


Արցախում ապրիլի սկզբին տեղի ունեցած կարճատև պատերազմի վերաբերյալ Հայկական ժամանակ թերթի հարցերին պատասխանել է 1992-1995թթ ՀՀ ՊՆ գլխավոր շտաբի պետ, 1993թ պաշտպանության նախարարի պաշտոնակատար, արցախյան պատերազմի հերոս, գեներալ-լեյտենանտ Նորայր Տեր-Գրիգորյանցը: Նա ապրում է ՌԴ-ում: Ներկայացնում ենք կրճատումներով

- Ինչ եք կարծում՝ Ադրբեջանն ի՞նչ Էր ուզում անել ու ի՞նչ կանխեց մեր բանակը այդ 4-5 օրերի ընթացքում։

- Ադրբեջանը հզոր հարված Էր պատրաստել ուղղված Ղարաբաղի զինված ուժերի դիրքերին ու Հայաստանին։ Տեղի ունեցավ հետախուզական մարտ հյուսիսային և հարավային ուղղություններով։ Ընդ որում, թշնամին հարձակում գործեց թույլ ուղղությունների վրա։ Պետք Է արժանին մատուցել մեր զինվորներին, որ նրանք լավ հակահարված տվեցին, բայց կարելի էր ընդհանրապես թույլ չտալ թշնամու մոտեցումը։ Եթե ադրբեջանական տանկերը մեծ արագությամբ մոտենում են, դա պետք Էր կանխել ավելի վաղ, քան նրանք կհայտնվեին Ղարաբաղի պաշտպանական տարածքում։ Ու հետաքրքիրն այն Է, որ Ալիևն այս հարձակումից հետո գոռում Էր հայերն են առաջինը հարձակվել։ Ո՞նց են հայերը առաջինը հարձակվել, եթե ադրբեջանական տանկերը գտնվում են Ղարաբաղի պաշտպանական տարածքում։ Ու այս ամենի մեջ ամենավտանգավորն այն Է, որ զենքը, որով հարձակվել են Հայաստանի վրա, գնված էր Ռուսաստանից և որը, Մեդվեդևի վստահեցմամբ, դեռ շարունակվելու է վաճառվել Ադրբեջանին։ Ստացվում Է, որ Հայաստանը Ռուսաստանին սատարում Է ՆԱՏՕ-ից, իսկ Ռուսաստանը զենք է վաճառում իմ թշնամուն, որը դրանով հարված Է հասցնում մեզ։ Միայն ռուսական զենքով կրակելա հրաման տալով Ալիևն աշխարհին ցույց տվեց, որ իրեն սատարում Է Ռուսաստանը։ Հիմա պետք Է մեր նախագահը անվտանգության խորհրդի նիստ հրավիրի և Ռուսաստանին բողոքի նոտա հղի այս անհասկանալի, զզվելի և ագրեսիվ քաղաքականության համար։ Եվ չպետք է վախենալ։ Մյուս կողմից մեր զորքը պիտի շատ ուժեղ լինի, կտրուկ արձագանքի հակառակորդի գործողություններին։ Մեր բանակը շատ ամուր, շատ լավ բանակ Է, պետք Է միայն ավելի լավ պատրաստվել և լավ հակահարված տալ հարձակումներին։ Պետք Էր հետապնդել և հենց լեռներում ոչնչացնել նրանց։ Զոհեր արդեն ունեինք։ Բայց, ցավոք, մեր պաշտպանության նախարարը խղճաց ադրբեջանցիներին։

- Ի՞նչ եք կարծում՝ այդ սխալներն ազդելու հնարավորություն կա՞։

- Անպատճառ կա։ Հիմա պետք է տարվի դիվանագիտական աշխատանք իրականությունը աշխարհին ցույց տալու համար։ Մեր ԱԳՆ-ն, Հայաստանի ղեկավարությունը, Ազգային ժողովը պետք է աշխարհին ցայց տան, որ Ղարաբաղը մեր հողն է։ Դա հայկական պետություն Է։ Պետք Է ապացուցել, որ օկուպանտը Ալիևն է: Հենց Ադրբեջանն Է զավթել Ղարաբաղը։ Հիմա նա հարձակվել է մեզ վրա, որովհետև աշխարհին ապացուցել Է, որ հայերը զավթել են Ղարաբաղը։ Իսկ մեր հայերը չեն կարողանում ապացուցել, որ դա ճիշտ չէ։ Մեր դիվանագիտությունն աշխատում է զզվելի։

- Ի՞նչ եք կարծում առաջիկայում ռազմական գործողությունները կշարունակվե՞ն։

- Իհարկե, կշարունակվեն։ Ադրբեջանը միշտ խախտել է 1994 թվականի կրակի դադարեցման մասին փաստաթուղթը։ Իսկ հիմա, երբ նույնիսկ փաստաթուղթ չի ստորագրել, ինչու չպետք է շարունակի խախտել։ Նա աշխարհին ապացուցել Է, որ Ղարաբաղը օկուպացված է, որ պետք Է ազատագրել հայերից։ Իսկ դրա համար պետք է հայերին ոչնչացնել, հարձակվել, հողերը գրավել։ Հիմա պետք է աշխատի մեր դիվանագիտությունը, այլապես Ադրբեջանը միշտ կարող է հարձակվել։ Միշտ։ Մեկ ամսից, մեկ տարուց, բայց կհարձակվի։ Հիմա հետ է կանգնել, որովհետև հասկացել է, որ մենք կարող ենք հաղթել։

Մանրամասները՝ թերթի այսօրվա համարում

среда, 6 апреля 2016 г.

Բացահայտվել է Ադրբեջանի դաշնակիցը. Այն պետք է հեռացվի


Դժվար է կանխատեսել, թե որքան կայուն կլինի այն հրադադարը, որ հաստատվել է Արցաի երկրորդ պատերազմում եւ արդյոք դա քառօրյա պատերազմ էր, ինչպես արդեն մտել է շրջանառության մեջ: Նկատելի է, որ ներկայում բավական ինտենսիվ է բանակցային գործընթացը տարբեր ուղղություններով: Սակայն, ապրիլի 5-ին Վիեննայում կայացած ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի նիստը հաստատեց խմբի երեք համանախագահների միջնորդական մանդատը:
Այդ մանդատի հարցը արդեն տեւական ժամանակ դարձել է քննարկման առարկա: Ադրբեջանը դժգոհ է Մինսկի խմբից եւ անթաքույց ձգտել է փոխել այդ մանդատը, այն համարելով հայանպաստ:

Չի բացառվում, որ Բաքուն գնաց պատերազմի նաեւ այդ ակնկալիքով, որ կկարողանա կրակի դադարեցումը «վաճառել» բանակցային մանդատի դիմաց: Բաքվի ծրագրերը խափանվեցին այն բանից հետո, երբ հայկական զինուժը ոչ միայն սկսեց դիմադրել՝ ինչին Ալիեւն ըստ երեւույթին չէր սպասում, այլ անցավ հակագրոհի, Ադրբեջանին պատճառելով էական կորուստներ:

Դրանից հետո պատերազմի դադարը Մինսկի եռանախագահների մանդատի հետ փոխելն իհարկե չէր ստացվի: Ալիեւի այդ ակնկալիքը, որը գուցե գլխավորը չէր իհարկե, ակնհայտ ձախողվեց:

Այդուհանդերձ, Մինսկի խմբի եռանախագահության միջնորդական մանդատի խնդիրը թերեւս բավական հետաքրքրական է, առավել եւս քառօրյա պատերազմի ֆոնին: Լռելյայն կարծիք կամ համաձայնություն կա, որ եռանախագահների մանդատը ձեռնտու է Հայաստանին: Ըստ ամենայնի, այդ ձեռնտու լինելու տակ ենթադրվում է այն, որ այնտեղ չկա Թուրքիան եւ կա մեր դաշնակից Ռուսաստանը:

Անցնող չորս օրերը վկայեցին, որ Հայաստանը չունի «դաշնակից» Ռուսաստան: Մինսկի խմբում ի դեմս Ռուսաստանի գործնական դաշնակից ունի Ադրբեջանը: Դրա փաստերը բացահայտ են: Կարո՞ղ է որեւէ մեկը որեւէ պատմական օրինակ բերել, ներկայի օրինակ բերել, երբ որեւէ պետության դաշնակից այդ պետության հակառակորդին տրամադրում է բազմապատիկ ավելի սպառազինություն՝ ընդ որում թե քանակի, թե մահաբերության պարամետրերի առումով, քան իր դաշնակցին: Եվ դա այն դեպքում, երբ հակառակորդը պարբերաբար սպառնում է դանակցին ոչնչացնելով եւ պետական մակարդակով տարածում հայատյացություն ամբողջ աշխարհում:

Ռուսաստանի դաշնության վերջին շրջանի, եւ հատկապես վերջին չորս օրերի բոլոր քաղաքական քայլերը եղել են հօգուտ Ադրբեջանի եւ պարունակել են արհամարհանք եւ վիրավորանք Հայաստանի հանդեպ: Դրա վառ վկայությունը ԵՏՄ վարչապետների երեւանյան հավաքի հետաձգումն է, բացարձակ անհիմն պատճառով, ինչ է թե այդպես է ուզել Ղազախստանը:

Ռուս-ադրբեջանական դաշնակցության բազմաթիվ փաստեր, եւ ոչ մի փաստ հայ-ռուսական դաշնակցության մասին:
Այդպիսով, ակնհայտ է, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խմբում ի դեմս Ռուսաստանի դաշնակից եւ աջակից ունի Ադրբեջանը, ոչ թե Հայաստանը:

Եթե դրան է գումարվում այն, որ Ռուսաստանը ոչ միայն կասկածի տակ անգամ չի դնում, այլ վերհաստատում է իր հավատարմությունը 1921 թվականի Մոսկվայի պայմանագրին՝ անգամ Թուրքիայի հետ հակադրության պայմաններում, ապա առավել քան ակնհայտ է դառնում Մինսկի խմբում ռուս-թուրք-ադրբեջանական պատմա-քաղաքական դաշինքի առկայությունը:

1921 թվականի պայմանագրի բովանդակությունն արտացոլում է Կովկասի վերջին հարյուրամյակի զարգացման վեկտորը, որը պարբերաբար «ոռոգվում» է հայության արյունով: Եվ եթե Ռուսաստանը որեւէ կերպ կասկածի տակ չի դնում այդ վեկտորը, ապա նշանակում է, որ այդ պետությունն իր շահը անգամ ռուսական օդանավին Անկարայի հասցրած հարվաից հետո կապում է Թուրքիայի, ոչ թե Հայաստանի հետ:

Այդպիսով, այն, որ Մինսկի խմբի եռանախագահների ներկայիս կազմը ձեռնտու է Հայաստանին, մեղմ ասած հարաբերական է, քանի դեռ այնտեղ կա Ռուսաստանը: Քանի դեռ այնտեղ կա Ռուսաստանը, կնշանակի, որ այնտեղ են նաեւ Թուրքիան եւ Ադրբեջանը: Հետեւաբար, Մինսկի խմբում Թուրքիայի անդամությունը բացառելու համար բավարար չէ լոկ փակ պահել խումբը Անկարայի ֆիզիկական մուտքի առաջ: Անկարայի ներկայությունը սահմանափակելու համար պետք է խմբից հեռացվի Ռուսաստանը:

Մոսկվան բազմաթիվ օրինակներով ցույց է տվել, որ չի կարող համարվել խաղաղ միջնորդ՝ որովհետեւ միլիարդների մահաբեր սպառազինություն տրամադրելով Բաքվին նրան տվել է պատերազմի իրավունք, եւ չի կարող համարվել Հայաստանի «դաշնակից», քանի որ նրա հակահայկական քայլերը եւ դրա անգամ ողբերգական հետեւանքները բոլորի աչքի առաջ են, իսկ ահա դաշնակցային գործողությունները՝ միայն դեղնած թղթերի վրա:

ՀԱԿՈԲ ԲԱԴԱԼՅԱՆ

пятница, 5 февраля 2016 г.

Լևոն Տեր-Պետրոսյանի «հրաշագործությունների» թոփ-տասնյակը


Հետևելով ԱԺ ՀԱԿ խամբակցության անդամ Նիկոլ Փաշինյանի օրինակին՝ ես էլ որոշեցի կազմել և ներկայացնել մեր հիթ շքերթը, որում ներառված է Փաշինյանի սիրելի առաջնորդ Լևոն Տեր-Պետրոսյանի «հրաշագործությունների» թոփ-տասնյակը: Ուրեմն սկսենք.

10. Արցախն Ադրբեջանին հանձնելու պատրաստակամությունը: 1997թ. հրապարակված՝ ԼՏՊ-ի «Պատերազմ թե խաղաղություն, լրջանալու պահը» հոդվածը, որտեղ առաջարկվել է Արցախը Ադրբեջանի կազմում ինքնավար հանրապետություն դարձնելու տարբերակը: Փաստորեն, ԼՏՊ-ն այսօրվա իշխանություններին մեղադրում է նաև Արցախի հարցում սխալ քաղաքականություն վարելու մեջ, սակայն իր վարած քաղաքականությունն այդ հարցում շատ ավելի պարտվողական է եղել և ինքը բառացիորեն պատրաստ էր Արցախը հանձնել Ադրբեջանին:

9. «Նաիրիտի», Մեծամորի ատոմակայանի և մի շարք այլ արդյունաբերական ձեռնարկությունների փակումը, վաճառքը և թալանը, որի արդյունքը եղան բազմաթիվ չաշխատող գործարանները, հոսանքազուրկ բնակավայրերը, փայտի վառարանները, կտրոնով հացի ու նավթի հերթերը, ծառահատումները, կաթվածահար եղած տրանսպորտային համակարգը, գործազրկությունը, աղքատությունը, սովը, արտագաղթը; Այս ամենի հետ կապ ունի նաև իրական ավազակապետության կողմից իրականացված՝ սեփականաշնորհման գործընթացը, որի արդյունքում խաբվեցին և սնանկացան տասնյակ հազարավոր քաղաքացիներ, իսկ պետական ունեցվածքը հայտնվեց օրվա իշխանավորների ու նրանց հարազատների ձեռքում:

8. «Լևոնի վկաները» հաճախ են սիրում խոսել ՀՀ Նախագահ Սերժ Սարգսյանի եղբորից՝ մոռանալով, թե ովքեր են եղել իրենց պաշտելի կուռքի եղբայրներն ու հարազատները: Օրինակ, Թելման Տեր-Պետրոսյանը դեռ 1987-88թթ. «Դյուպոն» ընկերությունից վերցրել էր 400 միլիոն ԱՄՆ դոլար, որպեսզի Հայաստանում բողոքի ցույցեր կազմակերպի ընդդեմ «Նաիրիտ» գործարանի և արդյունքում գործարանը փակվի, քանի որ «Նաիրիտը» «Դյուպոնի» միակ մրցակիցն էր աշխարհում: Նույն Թելման Տեր-Պետրոսյանը իր եղբոր օրոք պետական բոլոր պաշտոնների նշանակումներից ունեցել է իր «փայը», իսկ ԼՏՊ-ի մյուս եղբայրը՝ Պետրոս Տեր-Պետրոսյանը սեփականաշնորհել է բազմաթիվ օբյեկտներ և այսօր այդ գումարներով նրա որդուն` Տիգրան Տեր-Պետրոսյանը կառուցել է «Մուսալեռ» ռեստորանային համալիրը:

7. «Ժողովրդի մեծն առաջնորդ և փրկիչ» ԼՏՊ-ն Իսրայելի դրոշով և «ժամանակակից» պարերով փետրվարյան հանրահավաքներից հետո ամենապատասխանատու պահին՝ մարտի 1-ին նույն այդ հանարահավաքների մասնակիցների կողքին լինելու փոխարեն գնաց և փակվեց իր տանը, ինչի արդյունքում ունեցանք 10 զոհ: Եթե 1996-ին Վազգեն Մանուկյանն էլ իր համակիրների կողքին մինչև վերջ կանգնելու փոխարեն գնար և փակվեր իր տանը, ապա զոհերը կարող էին հարյուրավոր լինեին, բայց Վազգեն Մանուկյանն, ի տարբերություն ԼՏՊ-ի, արդարության համար էր պայքարում, այլ ոչ թե լոկ անձնական հարցեր լուծելու, կորցրած աթոռը վերականգնելու և իշխանություններից վրեժխնդիր լինելու համար:

6. Արցախյան պատերազմի ընթացքում պարտվողականության քարոզչությունը: Իր հեռուստաելույթներից մեկի ժամանակ ԼՏՊ-ն հայտարարել է, թե անմտություն է Ադրբեջանի դեմ պատերազմելը, քանի որ Ադրբեջանը միանշանակ մեզ կհաղթի: Տարօրինակ է, որ ԼՏՊ-ի հետևորդները, որոնք ուղղակի առաջնորդվում են «մածունը սև է» սկզբունքով, առ այսօր համառորեն պնդում են, թե պատերազմում մենք հաղթել ենք Տեր-Պետրոսյանի շնորհիվ: Այդ մարդկանց՝ թմբիրից զարթնելու համար օգտակար կլինի լսել իրենց առաջնորդի նախկին ելույթները և կարդալ նրա որոշ հոդվածներ:

5. 1996թ. նախագահական ընտրությունների ընթացքում իրականացված ընտրակեղծիքներն ու բռնությունները, որոնց արդյունքում իրականում ձայների մեծամասնությունը ստացած Վազգեն Մանուկյանից ԼՏՊ-ն խլեց նրա քվեները, իսկ իրենց ձայներին տեր կանգնելու համար փողոց դուրս եկած մարդկանց դեմ տանկեր դուրս բերեց: Եվ միայն Վազգեն Մանուկյանի խոհեմության շնորհիվ էր, որ 1996-ին զոհեր չեղան, հակառակ դեպքում, ինչպես Վանո Սիրդեղյանն այդ օրերին արտահայտվեց, նման դեպքերում «մի 800 մարդ պիտի մեռներ»:

4. Ռոմեն Ղազարյանին («Գեներալ Բուդո»), ով մեղադրվում է տարբեր հանցագործությունների մեջ, որպես իր ամենավստահելի մարդ՝ իր անվտանգության ծառայության պետ նշանակելը և նրա կողմից իրականացվող սանձարձակությունները պարտակելը: Ի դեպ, նույն «լևոնականներն» այսօր հաճախ են աղաղակում որոշ մարդկանց թիկնազորերի, դրանց պետերի և այլ հաստավիզների սանձարձակությունների մասին՝ մոռանալով իրենց սիրելի ԼՏՊ-ի թիկնազորը, դրա պետին, ինչպես նաև ԼՏՊ-ին հարող այլ օլիգարխների ու նրանց հաստավիզների սանձարձակությունների մասին:

3. ՀՅԴ-ն և «Երկիր» թերթը փակելը, որը ամենամեծ հարվածն էր ժողովրդավարությանը և խոսքի ազատությանը: Ի դեպ, այդ ժամանակվա ոստիկանության կարկառուն ղեկավարության հրամանով խուզարկության անվան տակ թալանվեց ՀՅԴ-ի ունեցվածքը: Սա նույնպես ավազակապետությանը բնորոշ գործելաոճ էր՝ այսօրվա իշխանություններին «ավազակներ» անվանողների կողմից:

2. Վանո Սիրադեղյանի միջոցով Արմեն Տեր-Սահակյանի բանդայի ստեղծումը, որը նրա հրամանով իրականացրեց մի շարք քաղաքական սպանություններ և մահափորձեր, որոնցից էին Հովհաննես Սուքիասյանի և Համբարձում Ղանդիլյանի սպանությունները, Վլադիմիր Գրիգորյանի, Կիմ Բալայանի, Սերժ Ջիլավյանի մահափորձերը: Ընդհանրապես, ԼՏՊ-ի իշխանության տարիներին սպանություններն ու մահափորձերը սովորական երևույթ էին, երևի հենց այդ պատճառով է ԼՏՊ-ն ներկայիս Հայաստանն անվանում «ավազակապետություն»՝ սխալմամբ կարծելով, թե դեռ գործում են իր ստեղծած ավազակապետական ավանդույթները:

1. Մոռանալով նույն Նիկոլ Փաշինյանի կողմից 2007թ. հնչած և իրենց կողմից որդեգրած՝ «ոչ դոդացմանը» սկզբունքը, ԼՏՊ-ն ու ՀՀՇ-ՀԱԿ-ը չդիմանալով Գագիկ Ծառուկյանի փողերի գայթակղությանը գնացին հենց «դոդացման» ճանապարհով: Նրանք խիստ մերձեցան ԲՀԿ-ի հետ`դառնալով ԲՀԿ-ի փաստաբանները, իսկ Ծառուկյանի անձը սկսեց փառաբանվել անձամբ ԼՏՊ-ի կողմից: Եվ ահա, ՀՀՇ-ՀԱԿ-ը հայտնվեց «հրաշալի քառյակում», այսինքն՝ «սկզբունքային» գործիչները դարձան ԲՀԿ-ի արբանյակ-կցորդ՝ իհարկե մոռանալով, որ նույն 2008-ի մարտի 1-ին ԲՀԿ-ն, իրենց իսկ նախկին պնդումներ համաձայն, բարիկադների հակառակ կողմում էր:

Ահա և իրական հիթ-շքերքը, որի համեմատությամբ Նիկոլ Փաշինյանի ներկայացրած թոփ-տասնյակը շատ անմեղ մի բան է թվում: Համենայն դեպս, վնասակարության աստիճանով ԼՏՊ-ի արարքները դուրս են բոլոր տեսակի մրցակցությունից, իսկ դրանց արդյունքները շատերն իրենց կաշվի վրա են զգացել նրա իշխանության չարաբաստիկ տարիներին և մինչ օրս շարունակում են զգալ հետևանքները:

 Սարգիս Բալայան

пятница, 19 июля 2013 г.

ԵՎ ԴԱՐՁՅԱԼ՝ ԻՍԿ ԵԹԵ, ԱՅՆՈՒԱՄԵՆԱՅՆԻՎ, ՊԱՏԵՐԱԶՄ ԼԻՆԻ՞...

Մեր «ռազմավարական դաշնակցի» կողմից Ադրբեջանին 1 մլրդ դոլարի զենք վաճառելու որոշման շուրջ հայկական մամուլում և սոցիալական ցանցերում աշխույժ քննարկումներ են գնում. մի մասը հարցին մոտենում են ռուսների դիրքերից, հնարավոր ու անհնարին բոլոր ձևերով փորձելով արդարացնել մեր հյուսիսային հարևանին, մյուս մասը փորձում է ցույց տալ, որ ռուսները հայերի նոր ցեղասպանություն են նախապատրաստում։ Այս երկու տարակարծիք ճամբարների ներսում կարծիքները նույնպես բաժանվում են։ Օրինակ, ռուսների խայտառակ գործարքի դեմ գրողների մի որոշ մասը գտնում է, որ ռուսները միշտ էլ բացասական դերակատարություն են ունեցել վերջին 200-ամյա մեր ողբերգություններում, և այս անգամ նրանց «սմերչները» ավելացնելու են մեր պատմության սև էջերի թիվը, մի այլ մասը գտնում է, որ ռուսները, ճիշտ է, հերթական սրիկայությունն են անում մեր դեմ, բայց «սմերչն» այնքան էլ մեծ վտանգ չի ներկայացնում... և այլն։

Այսօրինակ հրապարակումներ էլ կան՝ «Սմերչով» Ստեփանակերտը ռմբակոծելու դեպքում ադրբեջանցիները ստիպված կլինեն մտածել միլիոնանոց Գանձակի ու հարակից բնակավայրերի ֆիզիկական գոյության մասին...
Ինձ մտահոգում են ոչ միայն այն հրապարակումները, որտեղ ստրկահաճորեն արդարացնում են հյուսիսային հարևանի ցանկացած ձեռնարկում, ներառյալ այնպիսիք, որ միանշանակ ուղղված են մեր լինելության դեմ, այլև վերջին կարգի կարծիքները՝ եթե դուք ռմբահարեք Ստեփանակերտը, մենք էլ «միլիոնանոց Գանձակի» ու հարակից բնակավայրերի բմբուլները քամուն կտանք։ Երևի շատ հեշտ է այս կարգի «վերլուծություններ» նկարել, հատկապես երբ աշխարհին նայում ես 9-րդ հարկի լուսամուտից, դիմացդ նոութբուք է, կողքիդ՝ հաճելի բույրով սուրճի բաժակ։

Ասենք թե նրանք հարվածեցին 40-50 հազար բնակչությամբ Ստեփանակերտին, մենք էլ նրանց «միլիոնանոց Գանձակին»։ Արդյունքում՝ զոհվեցին 2-3 տասնյակ հազար ստեփանակերտցի երեխաներ, կանայք, ծերեր, մենք էլ ոչնչացրինք, ասենք, հակառակորդի հնգապատիկ ավելի շատ խաղաղ բնակչություն (100-150 հազար ազերիների)։ Հետո՞։ Ու սա մխիթարի՞չ է։ Որ դրանից հետո եռակի, քառակի անգամ մեծ թափ է ստանալու արտագաղթը՝ թե՛ Արցախում, թե՛ Հայաստանում,- դա չի՞ մտահոգում մեր ուռա-վերլուծաբաններին...

Հնարավոր պատերազմի դեպքում Արցախի քաղաքացիական բնակչության անվտանգության խնդրի մասին «Եթե վաղը պատերազմ լինի» վերնագրով «Նոր էջ»-ում և հայաստանյան մամուլում ես հոդվածներ եմ տպագրել 2011, ապա 2012 թվականներին։ Եվ՝ ոչ մի արձագանք իրավասու մարմինների, հատկապես նրանց կողմից (քաղաքացիական պաշտպանություն և այլն), ովքեր թեկուզ իրենց «մունդիրի պատիվը» պաշտպանելու համար պարտավոր էին ձայն հանել, փորձել ինչ-որ կերպ արդարացնել իրենց անգործունեությունը, որի պատճառով վաղը կարող ենք անդառնալի խոշոր կուրուստներ ունենալ խաղաղ բնակչության շրջանում։

Այսօր, ադրբեջանա-ղարաբաղյան պատերազմից շուրջ երկու տասնամյակ հետո արդյո՞ք իրեն հնարավորինս պաշտպանված է զգում Արցախի շարքային քաղաքացին։ Արդյո՞ք իրենց պաշտպանված են զգում Արցախի ամենախոշոր բնակավայրում՝ մայրաքաղաք Ստեփանակերտում ապրող կանայք, երեխաներն ու ծերերը։ Հատկապես երբ քաղաքագետները, ռազմագետներն ու այլ մասնագետներ ակնարկում են, որ նոր պատերազմն ամենևին նման չի լինելու նախորդին, այն ավելի կործանարար է լինելու ու բազմիցս մեծ զոհեր հենց խաղաղ բնակչության շրջանում են լինելու։

Մենք ունենք քաղաքացիական պաշտպանություն, որտեղ մարդիկ են աշխատում, պարբերաբար աշխատավարձ են ստանում։ Հետո «վաստակած հանգստի» են անցնում և բարձր թոշակ ստանում։ Բայց նրանք գոնե մի անգամ տեսե՞լ են, թե ինչ վիճակում են Արցախի ամենախոշոր քաղաքի՝ Ստեփանակերտի շենքերի նկուղները, որտեղ երկու տասնամյակ առաջ ազերիների օդային ու հրետանային գրոհներից պաշտպանվում էին քաղաքացիները։ Եթե վաղը հակառակորդը հանկարծ սկսի հեռահար հրանոթներից ու այլ նորագույն զինատեսակներից և օդից հրթիռակոծել ու ռմբահարել մայրաքաղաքը, որտե՞ղ են պատսպարվելու խաղաղ բնակիչները։ Իրենց շենքերի նկուղներո՞ւմ, որտեղ հակասանիտարական վիճակ է, և որոնք աղբանոց են հիշեցնում ու առնետներն են տերուտնօրինություն անում այնտեղ։ Որոշ նկուղներ ամիսներով «ողողված» են լինում ջրով, անգամ՝ կոյուղու խարխուլ խողովակներից թափված։ Լրիվ զուրկ են էլեկտրական գծերից...

Խորհրդային տարիներին մայրաքաղաքի որոշ հատվածներում ապաստարաններ կային, անգամ հակագազերի որոշ քանակություն էր պահվում այնտեղ։ Ո՞վ գիտե, թե հիմա այդ հատուկենտ ապաստարաններն ինչ վիճակում են։ Ստեփանակերտում բազմաթիվ, այսպես կոչված, «խրուշչովկաներ» կան, որոնք նկուղներ չունեն։ Դրան հավելենք նաև, որ շուկայական հարաբերությունների հաստատման և օրինական անօրինության վերջին մեկևկես տասնամյակում շենքերի գետնահարկերն ու նկուղային հատվածները սեփականվել են բազմաթիվ նոր տերերի կողմից, ովքեր դրանք դարձրել են բար ու ռեստորան, սրճարան ու խանութ կամ, այսպես ասած, գիշերային զվարճավայրեր...

Հետաքրքիր է, անսպասելի օդային հարձակման ենթարկված Ստեփանակերտի բնակիչներին պետք է խնդրել՝ մի քանի ժամ սպասե՞լ, որպեսզի գետնահարկ օբյեկտի տերը «կարգավորի» այն ու տրամադրի քաղաքացիներին։ Իսկ եթե այդ պահին նա այլ թաղամասում գտնվող իրենց շենքում է և զբաղված է իր հարազատների տեղավորման խնդրո՞վ։ Այդ դեպքում ինչպե՞ս պիտի վարվել։ Թշնամուն խնդրել սպասե՞լ... այն դեպքում, երբ պատերազմի ժամանակ յուրաքանչյուր վայրկյանը կարող է տասնյակ, հարյուրավոր մարդու կյանք արժենալ...

Իսկ մնացած հազարավոր քաղաքացիները, ովքեր նկուղ չունեն, որոնց նկուղներն աղբանոց են հիշեցնում, ի՞նչ պիտի անեն։ Ստեփանակերտում այսօր քանի՞ ստորգետնյա ապաստարան կա և որքա՞ն մարդ կարող են պատսպարել դրանք։ Այս մասին պատասխանատու որևէ չինովնիկ մտածե՞լ է։ Այս մեկևկես «ոչ պատերազմ, ոչ խաղաղություն» ժամանակահատվածում քաղաքացիական պաշտպանության կողմից գոնե մի անգամ անցկացվե՞լ է փորձնական «օդային տագնապ»։ Գոնե մի անգամ քաղաքացիներին բացատրե՞լ են, թե հակառակորդի հնարավոր օդային հարձակման կամ հրթիռակոծության ժամանակ ինչ պիտի անեն քաղաքացիները՝ կանայք, երեխաները, ծերերը... Դպրոցներում երբեմն «օդային տագնապ» են հայտարարում։ Աշակերտները շտապ լքում են դպրոցի շենքն ու վազում դուրս... Հնարավոր պատերազմի և օդային հարձակման դեպքում էլ պիտի՞ նրանք իրենց «անվտանգությունը» գտնեն բաց երկնքի տակ...

Հակառակորդը վաղը կարող է պայթեցնել քաղաքին խմելու ջուր մատակարարող ջրատարը։ Ստեփանակերտում քանի՞ գործող աղբյուր կա, որպեսզի բնակչությունը կարողանա հոգալ իր ջրի խնդիրը։
Ստեփանակերտում գրեթե շենք չի մնացել, որին վերջին 10-15 տարում կցված չլինի մի նոր մասնավոր շինություն։ Խնդիրն այն չէ, որ աղճատվում է քաղաքի ճարտարապետական դեմքը։ Միջին ուժգնության ցանկացած ստորգետնյա ցնցում կարող է «ռեզոնանսի օրենքի» համաձայն հողին հավասարեցնել ծանրության կենտրոնը փոխած այդ շինությունները՝ իրենց բնակիչներով։ Նման ավերածության տեղիք կարող է տալ նաև շրջակայքում պայթած ոչ շատ հզոր ռումբը, հրթիռը...
Նոր կառուցած մի շենք չկա, որ բոլոր չորս կողմերից մարմարով սալիկապատված չլինի... Արդյո՞ք դա այսօր կենսական անհրաժեշտություն է ռազմական դրության մեջ գտնվող մեր երկրի համար, որի սոցիալական խնդիրների ծայրը չի երևում։

Այս ամենո՞վ ենք վաղը դիմագրավելու նենգ հակառակորդի արկածախնդիր ձեռնարկումը։ Բանակն ուժեղ և մարտունակ է, եթե ամուր է թիկունքը, եթե զինվորը համոզված է, որ լիովին պաշտպանված է իր ընտանիքը։
Ի պատասխան «եթե վաղը պատերազմ լինի...» հարցի, շարունակ հակադարձում ենք՝ «Չէ, չպիտի՛ լինի և չի՛ լինելու, որովհետև մենք խաղաղասե՛ր ազգ ենք ու խաղաղությո՛ւն ենք ուզում...», կարծես պատերազմի լինել-չլինելու հավանականությունը պայմանավորված է միայն մեր պատերազմ չուզելու և խաղաղություն ուզելու ցանկությամբ։ Եվ ոչ թե հնարավոր պատերազմը կանխելու մեր նպատակաուղղված գործողություններով և արդեն անխուսափելի պատերազմը հնարավորինս քիչ կորուստներով դիմագրավելուն միտված կոնկրետ քայլերով։ Եթե հակառակորդն, ասենք, միջուկային զենք ունի, ապա մյուս կողմը պետք է մտածի պաշտպանական այնպիսի մեխանիզմի մասին, որ հնարավորինս նվազեցնում է սպասվելիք կորուստները։ Եթե այսօր թշնամին «Սմերչ» ունի, ապա մենք պետք է անհապաղ մտածենք համարժեք պաշտպանության մասին...

Վերջում կրկին հիշեցնենք Նժդեհի գաղափարակից Հայկ Ասատրյանի խոսքերը. «Հայը խաղաղության համար աշխարհի ամենաանփույթ ժողովուրդն է: Հայը չի հավատում պատերազմին, և դրա համար պատմական ամեն դեպք ընդունում է իբրև անակնկալ, իբրև «անամպ երկինքից ժայթքող կայծակ»: Նա տակավին չի հասկանում կենսաբանաբարոյական այս երկու ճշմարտությունների իմաստը՝  խաղաղության ժամանակ պետք է նախապատրաստվել միայն մեկ բանի համար՝ պատերազմի, իսկ պատերազմի ընթացքին կամենալ միայն մեկ բան՝ հաղթանակ»։

ՎԱՐԴԳԵՍ ՕՎՅԱՆ
http://vardgesovyan.blogspot.com/2013/07/blog-post.html